Πολιτισμικές δραστηριότητες των ομογενών της Μελβούρνης  

Εισήγηση που δόθηκε ενώπιον κλιμακίου του Ελληνικού Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής, που επισκέφθηκε την Μελβούρνη

Τρίτη, 25 Μαρτίου 2008  

 

Σε αναφορές μας στον Ελληνισμό, συχνά για πρακτικούς λόγους κάνουμε το διαχωρισμό μεταξύ του Μητροπολιτικού Ελληνισμού και του Περιφερειακού Ελληνισμού, ο οποίος είναι γνωστός και ως Απόδημος Ελληνισμός, ή Ελληνισμός της Διασποράς. Με Μητροπολιτικό Ελληνισμό εννοούμε τους ομογενείς της Ελλάδας και της Κύπρου.

Η Παράγραφος 2, Άρθρο 108 του Συντάγματος της Ελλάδας, αναφέρεται στον Περιφερειακό Ελληνισμό ως ακολούθως:

«Tο Kράτος μεριμνά για τη ζωή του απόδημου ελληνισμού και τη διατήρηση των δεσμών του με τη μητέρα Πατρίδα. Eπίσης μεριμνά για την παιδεία και την κοινωνική και επαγγελματική προαγωγή των Eλλήνων που εργάζονται έξω από την επικράτεια».

Ο αριθμός των Αποδήμων Ελλήνων, που ζουν σε πάνω από 140 χώρες, υπολογίζεται στα πέντε με έξι εκατομμύρια.

Οι ομογενείς της Αυστραλίας, σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της χώρας, ανέρχονται στις 520.000, και όχι στις 700.000, όπως συχνά καταγράφεται σε αναφορές υπηρεσιών της Ελλάδας.

Όταν ο αριθμός των Αποδήμων Ελλήνων προστεθεί στον αριθμό των κατοίκων της Ελλάδας και των Ελλήνων της Κύπρου, διαπιστώνουμε πως μιλάμε για έναν Οικουμενικό Ελληνισμό 17 περίπου εκατομμυρίων, το ένα τρίτο του οποίου ζει και δραστηριοποιείται έξω από τα γεωγραφικά όρια των δύο Μητροπολιτικών Κέντρων. Ποσοστό από τα υψηλότερα σε παγκόσμια βάση.

Όταν λάβουμε υπόψη τον σημαντικό ρόλο του Απόδημου Ελληνισμού στη συγκρότηση και πρόοδο του σύγχρονου Ελληνικού Κράτους, και το γεγονός ότι ο ρόλος αυτός υπήρξε, και συνεχίζει να είναι,  πολυδιάστατος, και εντοπίζεται σε κάθε πτυχή της πολιτιστικής, οικονομικής και κοινωνικής ζωής της Ελλάδας, συνειδητοποιούμε την αναγκαιότητα για μια αμφίδρομη επικοινωνία, και για την περαιτέρω σύσφιξη των δεσμών μεταξύ του Κέντρου και της Περιφέρειας.

Θεώρησα καλό να κάνω τις παραπάνω παρατηρήσεις και διευκρινίσεις, και να δώσω τα σχετικά στατιστικά στοιχεία, έτσι ώστε τα σχόλια και οι εισηγήσεις που θα ακολουθήσουν, να έχουν ένα θεωρητικό και πληθυσμιακό πλαίσιο, για τη σωστή εκτίμησή τους.

Το θέμα που μου ζητήθηκε να διαπραγματευτώ είναι οι πολιτισμικές δραστηριότητες, ή η πολιτισμική δομή της ελληνικής παροικίας της Μελβούρνης.

Όπως γνωρίζουμε, ο όρος Πολιτισμός είναι πολυσήμαντος, γιατί από τη μια καλύπτει το σύνολο των επιτευγμάτων του ανθρώπου, ενώ από την άλλη αναφέρεται στους τομείς των πνευματικών και καλλιτεχνικών έργων και δραστηριοτήτων σε ένα συγκεκριμένο χωρόχρονο.

Εκ των πραγμάτων, είναι αδύνατο να καλύψω όλες αυτές τις εκφάνσεις του πολιτισμού στο πλαίσιο της ελληνικής παροικίας της Μελβούρνης. Αλλά και να το επέτρεπε ο χρόνος που έχω στη διάθεσή μου, θα έπρεπε να είχε προηγηθεί εκτενής έρευνα, για να καλυφθεί επαρκώς ένα τόσο ευρύ φάσμα πολιτιστικών δραστηριοτήτων.

Ως εκ τούτου, θα επικεντρώσω την προσοχή μου στο λογοτεχνικό έργο των ομογενών της Μελβούρνης, και κατ’ επέκταση της Αυστραλίας, καθώς και στα δύο λογοτεχνικά περιοδικά που εκδίδονται από συλλογικούς φορείς της Μελβούρνης.

Στο Πέμπτο Κεφάλαιο «Η απεικόνιση της ελληνικής ταυτότητας» του βιβλίου του «Όψεις της λογοτεχνίας των Ελλήνων της Αυστραλίας και Νέας Ζηλανδίας»(1), ο Δρ Γιώργος Καναράκης ανακεφαλαιώνει ως ακολούθως τις παρατηρήσεις του: «Τελικά παρατηρείται ότι η ελληνικότητα δεν αποτελεί μόνο ένα σημαντικό μέρος της ταυτότητας των λογοτεχνών μας στην Αυστραλία αλλά ότι, επίσης, αρθρώνεται και μέσα στα έργα τους, και μάλιστα κατά ποικίλους τρόπους – στα θέματα, στον τόπο, στη γλώσσα», σελ. 136.

Πράγματι, ο Ελληνισμός της Αυστραλίας υπήρξε, και συνεχίζει να είναι, ένας μικρόκοσμος του εν γένει Απόδημου Ελληνισμού. Εκτός από την Ελλάδα και την Κύπρο, οι ομογενείς της Αυστραλίας ήρθαν σχεδόν απ’ όλα τα σημεία της Διασποράς: Μικρά Ασία, Πόντο, Κωνσταντινούπολη, Ρουμανία, Βόρειο Ήπειρο, Μέση Ανατολή, Αίγυπτο και άλλες περιοχές της Αφρικής, και πιο πρόσφατα από την πρώην Σοβιετική Ένωση.

Θα έλεγα πως οι εμπειρίες από αυτό το αμάλγαμα ατόμων της ίδιας μεν φυλής, αλλά προερχόμενα από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, που συναποτέλεσαν την ελληνική παροικία της Αυστραλίας, βρήκαν την έκφρασή τους στην λογοτεχνία σε μεγαλύτερο βαθμό, και με πιο παραστατικό τρόπο, απ’ ότι στις άλλες μορφές της πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Στην Μελβούρνη δύο είναι οι συλλογικοί φορείς, κύριο μέλημα των οποίων είναι η προβολή και προαγωγή του ελληνικού πολιτισμού, και των ελληνικών γραμμάτων.

Πρόκειται για τον Ελληνο-Αυστραλιανό Πολιτιστικό Σύνδεσμο Μελβούρνης (ΕΑΠΣΜ) και τον Σύνδεσμο Ελλήνων Λογοτεχνών και Συγγραφέων Αυστραλίας (ΣΕΛΣΑ).

Ο ΕΑΠΣΜ ιδρύθηκε το 1970, και από το 1974 εκδίδει το λογοτεχνικό περιοδικό «Αντίποδες», το οποίο τα πρώτα χρόνια εκδιδόταν σε τριμηνιαία βάση, μετά σε εξαμηνιαία, ενώ τα τελευταία χρόνια εκδίδεται ετησίως, για οικονομικούς, κυρίως, λόγους. Οι «Αντίποδες» είναι το μακροβιότερο ελληνικό λογοτεχνικό περιοδικό στην Αυστραλία, και ίσως στον Κόσμο, όταν λάβουμε υπόψη ότι εκδίδεται με την εθελοντική εργασία μελών του Πολιτιστικού Συνδέσμου.

Το περιοδικό φιλοξενεί λογοτεχνικά έργα, δοκίμια και μελέτες, καθώς και τα βραβευμένα έργα του Λογοτεχνικού Διαγωνισμού, και κάθε τεύχος του είναι αφιερωμένο σε έναν ομογενή λογοτέχνη ή άνθρωπο των γραμμάτων, ενώ έργο ομογενή ζωγράφου κοσμεί το εξώφυλλό του.

Οι κύριες δραστηριότητες του Πολιτιστικού Συνδέσμου είναι η παρουσίαση βιβλίων ομογενών λογοτεχνών και συγγραφέων, η διοργάνωση Ετήσιου Λογοτεχνικού Διαγωνισμού, ποιητικές απαγγελίες, και πολιτιστικές εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια της Άνοιξης, γνωστές ως «Πνευματικά Ανθεστήρια».

Ο ΣΕΛΣΑ ιδρύθηκε το 1992, και από το 1993 εκδίδει το λογοτεχνικό περιοδικό «Ο Λόγος», η έκδοση του οποίου από εξαμηνιαία έγινε ετήσια.

Και ο ΣΕΛΣΑ  διοργανώνει βιβλιοπαρουσιάσεις, και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Το περιοδικό «Ο Λόγος» φιλοξενεί έργα μελών του, και Αφιερώματα στο έργο πάλι μελών του.

Από το 1999 μέχρι το 2005 έχουν διοργανωθεί στην Μελβούρνη τέσσερις Εκθέσεις Παροικιακού Βιβλίου, με βιβλία από όλες τις Πολιτείες της Αυστραλίας. Σύμφωνα με τον Βιβλιοκατάλογο του 2005, στην Αυστραλία έχουν εκδοθεί 650 βιβλία ομογενών, 440 στην ελληνική γλώσσα, και 210 στην αγγλική, η πλειονότητα των οποίων είναι λογοτεχνικά.

Όταν λάβουμε υπόψη πως ο Απόδημος Ελληνισμός ανέρχεται στο ένα τρίτο του ελληνικού έθνους, αντιλαμβανόμαστε τη σημασία και σπουδαιότητα του ομογενειακού βιβλίου για τη διατήρηση της ελληνικής ταυτότητας, και την απεικόνιση και καταγραφή των βιωμάτων, των προβληματισμών, αλλά και των επιτεύξεων, των ομογενών της Διασποράς.

Στην περίπτωση των αποδήμων Ελλήνων, ο έντεχνος λόγος – πεζός και έμμετρος – γίνεται ο καθρέφτης, που παράλληλα με τα ατομικά βιώματα των λογοτεχνών, αντανακλά και τα κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα στα χωροχρονικά τους πλαίσια.

Με άλλα λόγια, η λογοτεχνία, ιδιαίτερα της Ελληνικής Διασποράς, δεν αποτελεί μόνο μορφή τέχνης, αλλά και κοινωνικό και ιστορικό φαινόμενο. Κοντά στον ψυχαγωγικό και μορφωτικό της ρόλο, απεικονίζει καταστάσεις, και συμβάλλει στη διαμόρφωση συνειδήσεων και ταυτοτήτων. Ως εκ τούτου, θα μπορούσε να λεχθεί ότι λειτουργεί ως συνεκτικός ιστός μεταξύ των αποδήμων, αλλά και ως συνδετικός κρίκος που κρατά σε συνεχή και αδιάρρηκτη επαφή τον Απόδημο Ελληνισμό με τα Μητροπολιτικά του Κέντρα.

Εθνωφελής, λοιπόν, συν τοις άλλοις, ο ρόλος του ομογενειακού βιβλίου, αλλά και των συναφών περιοδικών.

Για τον λόγο αυτό είναι ακατανόητο, αν όχι ασυγχώρητο, το γεγονός ότι από τα Μητροπολιτικά μας Κέντρα δεν έχει ληφθεί πρόνοια για την καταγραφή και τη συγκέντρωση αυτού του πολιτιστικού θησαυρού, και την κατάταξή του στον κορμό της εθνικής μας Γραμματείας.

Από παρόμοιες σκέψεις παρακινημένος, σε ομιλία που έδωσα στα εγκαίνια της Δ΄ Έκθεσης Παροικιακού Βιβλίου στην Μελβούρνη, στις 26 Μαρτίου 2005, εισηγήθηκα τη σύσταση Παραρτημάτων Ομογενειακού Βιβλίου σε Βιβλιοθήκες των δύο Μητροπολιτικών μας Κέντρων, της Ελλάδας και της Κύπρου.

Στα Παραρτήματα Ομογενειακού Βιβλίου θα συγκεντρώνονται τα βιβλία, λογοτεχνικά και μη, καθώς και τα περιοδικά, των ομογενών της Ελληνικής Διασποράς, και όχι μόνο της ελληνικής παροικίας της Μελβούρνης.

Μεγάλες Βιβλιοθήκες των Μητροπολιτικών μας Κέντρων θα προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες στο έθνος, αν μιμηθούν το παράδειγμα της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας κατά την Ελληνιστική Περίοδο, στην οποία είχε συγκεντρωθεί ο πνευματικός πλούτος ολόκληρου του τότε ελληνικού κόσμου.

Το γεγονός ότι σήμερα γίνεται αυτή η συζήτηση, μου δίνει την ελπίδα πως η αρχαία Αλεξάνδρεια σύντομα θα βρει μιμητές μετά από δύο χιλιάδες χρόνια, έτσι που στη διαχρονικότητα των ελληνικών γραμμάτων να προστεθεί και η οικουμενικότητα του ελληνικού πνεύματος.

Μαζί με την εισήγησή μου, καταθέτω και Αίτημα για την αναγκαιότητα σύστασης Παραρτημάτων Ομογενειακού Βιβλίου σε Βιβλιοθήκες της Ελλάδας και της Κύπρου, αντίτυπο του Βιβλιοκαταλόγου που κυκλοφόρησε κατά τη διάρκεια της Δ΄ Έκθεσης Παροικιακού Βιβλίου το 2005, καθώς και πρόσφατα τεύχη των λογοτεχνικών περιοδικών «Αντίποδες» και «Ο Λόγος».

Σας ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δώσατε να μιλήσω για τη διαχρονική διάσταση και οικουμενική εμβέλεια των ελληνικών γραμμάτων, και να επιστήσω την προσοχή σας στην αναγκαιότητα σύστασης Παραρτημάτων Ομογενειακού Βιβλίου σε Βιβλιοθήκες της Ελλάδας στην προκείμενη περίπτωση.

 

Κυριάκος Αμανατίδης

Μελβούρνη

 

Υποσημείωση

1)  Γιώργος Καναράκης, Καθηγητής Πανεπιστημίου Charles Sturt Αυστραλίας, «Όψεις της Λογοτεχνίας των Ελλήνων της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας», Εκδόσεις Γρηγόρη, σειρά «Ο Ελληνισμός της Διασποράς», Αθήνα 2003.  

 

ΑΙΤΗΜΑ

ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΩΝ ΟΜΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΣΕ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

 

Σκεπτικό

 

Ο Ελληνισμός της Διασποράς, που διαβιοί διάσπαρτος σε 140 χώρες, έξω από τα γεωγραφικά σύνορα των δύο Εθνικών Κέντρων, της Ελλάδας και της Κύπρου, εκτιμάται ότι ανέρχεται σε 5 με 6 εκατομμύρια. Με άλλα λόγια, αποτελεί το ένα τρίτο του Οικουμενικού Ελληνισμού, πράγμα που σημαίνει ότι συνιστά μια οντότητα που δίνει στο έθνος μας μια παγκόσμια διάσταση, με όλες τις συνεπαγόμενες αμοιβαίες υποχρεώσεις μεταξύ των δύο Μητροπόλεων και της Περιφέρειας.

Με το πέρασμα του χρόνου ο Απόδημος Ελληνισμός έχει δημιουργήσει κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και πολιτισμικές δομές, που σε μια ανοιχτή, συνεχή και αμφίδρομη σχέση με τα Μητροπολιτικά Κέντρα, μπορούν να καταστούν συνεκτικοί κρίκοι, και να λειτουργήσουν ως γέφυρες πολλαπλής συνεργασίας, δίαυλοι επικοινωνίας, και εστίες αμοιβαίου πολιτισμικού εμπλουτισμού, και πολλαπλασιαστές των εθνικών μας θεμάτων.

Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, κ. Κάρολος Παπούλιας, σε μήνυμά του (Δεκέμβριος 2005) προς τον Απόδημο Ελληνισμό με την ευκαιρία των εορτών σημειώνει, μεταξύ άλλων, πως οι Έλληνες της Διασποράς αποτελούν «ένα ξεχωριστό κομμάτι του λαού μας, το οποίο με την προκοπή, την δραστηριότητα, το έργο, τις επιτυχίες και την πολυσχιδή προσφορά του στην Ελλάδα μάς κάνει όλους υπερήφανους».

Ακόμη τονίζει πως «ο Ελληνισμός δεν ήταν ποτέ κλειστός στα σύνορά του, και γι’ αυτό μεγαλούργησε. Η γλώσσα μας ως μέσο έκφρασης και διάδοσης της ελληνικής σκέψης, η θρησκεία και ο πολιτισμός μας, με τη διαχρονική δύναμή του, αποτελούν την εθνική μας παρακαταθήκη για το μέλλον. Τα στοιχεία αυτά είναι χρέος όλων μας να τα διαφυλάξουμε και να τα εντάξουμε δημιουργικά στη νέα εποχή».

Το αίτημα για τη δημιουργία Παραρτημάτων Ομογενειακού Βιβλίου σε Βιβλιοθήκες της Ελλάδας και της Κύπρου προς αυτήν την κατεύθυνση κινείται, και σε αυτόν τον σκοπό στοχεύει. Εθνικοί λόγοι επιβάλλουν το πνευματικό έργο των ομογενών της Διασποράς, που έγινε δημόσιο κτήμα διά μέσου των βιβλίων που εκδόθηκαν κατά καιρούς, και των περιοδικών που κυκλοφορούν σε τακτά χρονικά διαστήματα, να διαφυλαχθεί και να ενταχθεί στην νεοελληνική γραμματεία, χωρίς γεωγραφικούς προσδιορισμούς, αφού μιλάμε για Οικουμενικό Ελληνισμό.

Τα βιβλία των Αποδήμων Ελλήνων αποτελούν τον καθρέφτη, μέσα στον οποίο απεικονίζεται ο αέναος αγώνας του ενός τρίτου του έθνους που ζει μακριά από τα Εθνικά Κέντρα, να διατηρήσει για να περισώσει την πολιτισμική του κληρονομιά, να διατηρήσει τα εθνικά του ιδεώδη, και να γαλουχήσει τις νέες γενιές στα νάματα του ελληνικού πνεύματος.

Η σύσταση Παραρτημάτων Ομογενειακού Βιβλίου σε Βιβλιοθήκες της Ελλάδας και της Κύπρου επιβάλλεται από το ευρύτερο εθνικό συμφέρον, όχι απλώς από ηθική υποχρέωση των Μητροπολιτικών Κέντρων προς τα απόδημα παιδιά τους.

Αποτελεί λογική αντινομία να μιλάμε σήμερα για σύγχρονο Οικουμενικό Ελληνισμό, όταν τα Εθνικά Κέντρα δεν γνωρίζουν τους πλούσιους πνευματικούς καρπούς που παράγει ο Ελληνισμός της Διασποράς, συχνά κάτω από αντίξοες συνθήκες.

Η πρόταση αφορά τη δημιουργία Παραρτημάτων Ομογενειακού Βιβλίου σε ήδη υπάρχουσες Βιβλιοθήκες, όχι την εκ των βάθρων ανέγερση νέων Βιβλιοθηκών. Αυτό σημαίνει ασήμαντο κόστος, και καθιστά δυνατή την άμεση δημιουργία των Παραρτημάτων, από φορείς που θα πεισθούν για την αναγκαιότητα και τη χρησιμότητά τους.

 

Κυριάκος Αμανατίδης

Tel. +61 3 95600617.  Κινητό 0414 804 272. 

Ηλεκτρονική διεύθυνση: kamanati@bigpond.net.au